Bí quyết đưa Slovakia thành trung tâm sản xuất ôtô châu Âu

Giữa những dãy núi phủ tuyết ở miền bắc Slovakia, bên trong một nhà máy khổng lồ, hệ thống nâng hạ từ từ đưa những thân xe thép xuống đầu dây chuyền lắp ráp. Các khung xe này vừa được hàn bởi 690 robot công nghiệp, trước khi chuyển sang công đoạn lắp ráp thủ công.

Tại đây, hàng nghìn công nhân mặc đồng phục quần đỏ, áo phông trắng, lần lượt hoàn thiện từng chi tiết để biến những tấm vỏ thép thành ôtô hoàn chỉnh. Cứ mỗi phút, một chiếc xe lại lăn bánh khỏi dây chuyền, đèn pha chớp sáng báo hiệu hoàn tất.

Đó là nhà máy của Kia đặt gần thành phố Zilina, miền bắc Slovakia, cũng là cơ sở sản xuất lớn nhất của hãng tại châu Âu. Kia cho biết tổng vốn đầu tư vào tổ hợp này đạt 2,5 tỷ euro, tương đương hơn 2,9 tỷ USD.

Nhà máy quy mô lớn của Kia tại Slovakia là cơ sở sản xuất chính của hãng tại châu Âu, đặt ở Zilina. Ảnh: Kia

Không chỉ Kia, Slovakia còn là nơi đặt nhà máy của nhiều hãng xe lớn như Volkswagen, Stellantis, Jaguar Land Rover. Volvo cũng dự kiến đưa vào vận hành một nhà máy xe điện tại đây từ năm 2027. Với dân số khoảng 5,4 triệu người nhưng sản lượng gần một triệu xe mỗi năm, Slovakia hiện là quốc gia sản xuất ôtô nhiều nhất thế giới tính theo đầu người.

Bên trong nhà máy Kia, khoảng 3.700 lao động làm việc trên dây chuyền lắp ráp. Marcel Pukhon, 48 tuổi, cho biết ông đam mê ôtô từ nhỏ và từng sống tại Anh, Bắc Ireland trước khi trở về Slovakia làm việc: "Giờ tôi trực tiếp tham gia tạo ra những chiếc xe. Với tôi, đây là công việc mơ ước".

Không phải ai cũng coi đây là công việc lý tưởng, nhưng với nhiều lao động trẻ, nhà máy ôtô mang lại dòng thu nhập và sự ổn định. Simona Krnova, 23 tuổi, làm việc ở bộ phận lắp cách âm cửa xe, cho biết mức lương hiện tại của cô là 1.300 euro (hơn 1.500 USD) mỗi tháng. Theo Kia, thu nhập bình quân đầu người tại nhà máy đạt khoảng 2.400 euro (hơn 2.800 USD).

Mức này cao hơn đáng kể so với thu nhập trung bình toàn nền kinh tế Slovakia năm 2023, là 1.403 euro (hơn 1.600 USD), song vẫn thấp hơn mức trung bình EU. Sự chênh lệch đó là một trong những lý do khiến Slovakia trở thành điểm đến hấp dẫn với các hãng xe toàn cầu.

Công nhân dây chuyền lắp ráp Kia, Marcel Pukhon, cho biết ông đang có "công việc mơ ước". Ảnh: BBC

Theo chuyên gia ngành ôtô Peter Prokop, chi phí lao động tại Slovakia hiện vào khoảng 60% so với Tây Âu, trong khi năng suất lao động ở mức cao. "Chi phí thấp nhưng hiệu quả sản xuất tốt, đó là lợi thế cạnh tranh lớn", ông nhận định.

Ngành công nghiệp ôtô Slovakia tăng tốc từ sau năm 1989, khi đất nước chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Trước đó, trong thời kỳ xã hội chủ nghĩa, xe sản xuất tại đây bị đánh giá thấp về chất lượng theo tiêu chuẩn phương Tây. Bước ngoặt xảy ra khi Volkswagen đầu tư vào Skoda từ đầu những năm 1990, mở đường cho làn sóng đầu tư của các hãng xe châu Âu và châu Á vào khu vực Trung Âu.

Ngoài chi phí lao động, Slovakia còn có lợi thế về vị trí địa lý nằm ở trung tâm châu Âu, thuận tiện cho việc vận chuyển tới các thị trường lớn như Anh, Đức, Italy hay Tây Ban Nha. Bên cạnh đó là mạng lưới khoảng 360 doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ, tạo thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh cho ngành ôtô.

Một yếu tố khác là cơ cấu năng lượng, với tỷ lệ cao từ thủy điện và điện hạt nhân, giúp xe điện sản xuất tại Slovakia đủ điều kiện hưởng các ưu đãi tại nhiều quốc gia châu Âu. Kia xác nhận đã nhận khoản tín dụng thuế 29 triệu euro (gần 33,9 USD) để chuyển đổi dây chuyền sang sản xuất xe điện, trong tổng vốn đầu tư 108 triệu euro (hơn 126 triệu USD).

Theo chính quyền thành phố Zilina, hoạt động của Kia và các doanh nghiệp liên quan hiện tạo ra hơn 20.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp trong khu vực, đồng thời góp phần cải thiện đáng kể kinh tế địa phương.

Slovakia cũng chú trọng đào tạo nhân lực cho ngành ôtô. Tại trường kỹ thuật Zilina, sinh viên theo học các chương trình vừa học vừa làm tại doanh nghiệp. Mỗi năm, khoảng 400 sinh viên Đại học Zilina gia nhập lĩnh vực liên quan đến sản xuất ôtô.

Không chỉ riêng Slovakia hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển sản xuất ôtô. Nhiều nước Đông Âu khác cũng thu hút mạnh các hãng xe phương Tây và châu Á. Tại Cộng hòa Czech, Hyundai, Toyota và Volkswagen đều đặt nhà máy sản xuất. Ở Ba Lan, Toyota, Stellantis và Volkswagen hiện diện với quy mô lớn. Hungary là nơi Audi, Mercedes và Suzuki xây dựng các cơ sở sản xuất, trong khi Romania có Ford và Renault, còn Serbia cũng là cứ điểm của Ford.

Điểm chung của các quốc gia này là chi phí lao động thấp hơn Tây Âu, truyền thống công nghiệp lâu đời và lực lượng lao động được đào tạo bài bản, tạo điều kiện thuận lợi cho ngành sản xuất ôtô phát triển.