5 lỗi thường gặp ở phanh tang trống trên ô tô: Dấu hiệu nhận biết sớm

Hệ thống phanh luôn được xem là "lá chắn an toàn" quan trọng nhất trên ô tô. Dù xe sở hữu động cơ mạnh hay nhiều công nghệ hiện đại đến đâu, nếu hệ thống phanh gặp sự cố, nguy cơ tai nạn sẽ tăng lên đáng kể.

Hiện nay, phần lớn ô tô mới đã chuyển sang sử dụng phanh đĩa cho cả bốn bánh, trong khi vẫn còn không ít mẫu xe phổ thông như Mitsubishi Xpander, Suzuki XL7 Hybrid, Toyota Avanza Premio hay Honda City vẫn duy trì phanh tang trống ở bánh sau.

Nhiều mẫu xe tại Việt Nam vẫn được trang bị phanh tang trống phía sau. Ảnh: Ngô Minh

Theo các chuyên gia kỹ thuật của thương hiệu phanh Bosch, Bendix và Hiệp hội Kỹ sư Ô tô Mỹ (SAE), phanh tang trống có ưu điểm về chi phí, tuổi thọ và khả năng tích hợp phanh tay, nhưng khả năng tản nhiệt kém hơn phanh đĩa nên dễ phát sinh một số lỗi nếu không được bảo dưỡng đúng cách.

Dưới đây là 5 vấn đề thường gặp nhất ở phanh tang trống trên ô tô, dấu hiệu nhận biết sớm và cách xử lý để đảm bảo an toàn khi vận hành.

Mất tác dụng phanh do quá nhiệt

Khi người lái rà phanh liên tục, đặc biệt lúc đổ đèo hoặc chở nặng, ma sát sinh ra lượng nhiệt rất lớn. Nếu nhiệt độ vượt quá giới hạn chịu đựng của vật liệu ma sát, hiệu quả phanh sẽ giảm đáng kể. Hiện tượng này thường xảy ra đối với phanh tang trống vì hai lý do.

Hiện tượng mất hiệu suất phanh thường xảy ra đối với xe sử dụng hệ thống phanh tang trống. Ảnh: Tarasov

Thứ nhất, khác với phanh đĩa được làm mát trực tiếp bằng không khí, phanh tang trống có cấu tạo kín nên nhiệt khó thoát ra ngoài.

Thứ hai là tang trống giãn nở vì nhiệt, má phanh không còn ép sát bề mặt như thiết kế ban đầu khiến quãng đường phanh kéo dài và bàn đạp phanh có cảm giác mềm hơn.

Để hạn chế tình trạng này, các chuyên gia khuyến cáo nên sử dụng phanh động cơ khi đổ đèo, không rà phanh liên tục và cho xe dừng nghỉ nếu cảm thấy phanh có dấu hiệu quá nóng.

Má phanh bị mòn

Má phanh là chi tiết hao mòn tự nhiên. Mỗi lần đạp phanh, một lượng nhỏ vật liệu ma sát sẽ bị mài mòn, thường biến thành bụi.

Đó là lý do tại sao khi tháo ra bảo dưỡng hoặc thay thế, bên trong phanh tang trống có thể trông giống như một viên than sau nhiều năm sử dụng.

Cuối cùng, sau hàng chục nghìn km sử dụng, lớp má phanh sẽ mỏng dần và hiệu quả phanh giảm đáng kể.

Má phanh tang trống thường có tuổi thọ khoảng 50.000-100.000 km. Ảnh: The Drive

Một số dấu hiệu dễ nhận biết má phanh đã mòn gồm xuất hiện tiếng rít khi phanh, xe phanh không còn "ăn" như trước, quãng đường phanh dài hơn hay đạp phanh sâu hơn mới có tác dụng.

Theo nhiều nhà sản xuất, má phanh tang trống thường có tuổi thọ khoảng 50.000-100.000 km, tuy nhiên con số này phụ thuộc vào điều kiện sử dụng, tải trọng và phong cách lái xe.

Má phanh bị lệch hoặc cần điều chỉnh

Không giống phanh đĩa, phanh tang trống cần được điều chỉnh để duy trì khe hở tiêu chuẩn giữa má phanh và tang trống.

Sau thời gian dài sử dụng, má phanh bị mòn khiến khoảng cách này tăng lên. Khi đó, bàn đạp phanh đi sâu hơn, phản hồi phanh chậm, lực phanh giảm.

Phanh tang trống cần được điều chỉnh để duy trì khe hở tiêu chuẩn giữa má phanh và tang trống. Ảnh: Haynes

Ngược lại, nếu khe hở quá nhỏ, má phanh sẽ cọ sát liên tục vào tang trống. Dấu hiệu thường gặp là có mùi khét sau khi chạy, tang trống rất nóng xe bị ì và tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn.

Nếu để lâu, bề mặt má phanh có thể bị đánh bóng nhẵn như thủy tinh, làm giảm hệ số ma sát và buộc phải thay mới.

Có không khí trong đường dầu phanh

Đây là một vấn đề phổ biến khác và có thể xảy ra với cả phanh tang trống và phanh đĩa vì cốt lõi của cả hai hệ thống phanh này đều sử dụng cơ chế hoạt động thủy lực dựa trên dầu phanh.

Do đó, vấn đề ở đây không nằm ở bản thân phanh mà là ở các đường ống dẫn dầu phanh.

Nếu trong đường dầu xuất hiện bọt khí, lực từ bàn đạp sẽ không được truyền đầy đủ đến xi lanh bánh xe. Ảnh: Hagerty

Nếu trong đường dầu xuất hiện bọt khí, lực từ bàn đạp sẽ không được truyền đầy đủ đến xi lanh bánh xe. Biểu hiện thường thấy gồm bàn đạp phanh mềm bất thường, đạp sát sàn mới có tác dụng và hiệu quả phanh giảm rõ rệt.

Nguyên nhân có thể đến từ sự cố rò rỉ dầu phanh, thay dầu phanh không đúng kỹ thuật, xả e chưa hết không khí.

Theo khuyến cáo của Bosch và nhiều hãng xe, dầu phanh nên được thay định kỳ khoảng 2 năm hoặc 40.000km, tùy điều kiện nào đến trước, nhằm hạn chế hơi ẩm và duy trì hiệu quả làm việc của hệ thống.

Tang trống hoặc má phanh bị bẩn, gỉ sét

Phanh tang trống có cấu tạo kín nhưng vẫn có thể bị bụi đất, cát hoặc nước lọt vào, đặc biệt với xe thường xuyên đi đường ngập, đường công trường hoặc để lâu không sử dụng. Ngoài ra, gỉ sét cũng là "kẻ thù" của hệ thống phanh.

Gỉ có thể làm kẹt xi lanh phanh tang trống, khiến phanh tay không nhả hết, làm giảm khả năng ma sát của má phanh. Ảnh: AutoWeek

Nếu để lâu ngày, gỉ có thể làm kẹt xi lanh phanh tang trống, khiến phanh tay không nhả hết, làm giảm khả năng ma sát của má phanh.

Lúc này, người lái có thể nghe thấy tiếng cọ kim loại rất lớn khi phanh. Đây là dấu hiệu cần kiểm tra ngay vì tang trống có thể đã bị hư hỏng và chi phí sửa chữa sẽ cao hơn nhiều so với việc thay má phanh định kỳ.

Có thể nói, dù không hiện đại bằng phanh đĩa, phanh tang trống vẫn đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng trên xe phổ thông nếu được bảo dưỡng đúng cách.

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu như tiếng rít, bàn đạp phanh mềm, xe phanh kém hay có mùi khét sẽ giúp người lái xử lý kịp thời, tránh những sự cố nguy hiểm khi tham gia giao thông.

Để kéo dài tuổi thọ phanh, các chuyên gia khuyến cáo chủ xe nên kiểm tra hệ thống phanh sau mỗi 10.000-20.000 km, đồng thời vệ sinh tang trống, kiểm tra độ dày má phanh, lò xo hồi, xi lanh bánh xe và thay dầu phanh đúng định kỳ.